انتشرت الحضارة الاسلامیة بالعلوم والفنون منذ البدایة من زمن الرسول الاکرم (ص) واستمرت فی الفترات الأمویة والعباسیة فهذه الحرکة نشطت بعد دخول الأُمم الجدیدة فی الإسلام وبعد الامتزاج الذی حصل بین الأُمَّة العربیة وغیرها من الأمم ک. الفارسیة والتُّرکیة والهندیة وتمیزت هذه الحضاره بالتوحید والتنوع فی العرق والفنون والعلوم فامتدت أواصرها فی ایران وبدأت تنتج ثمارها بظهور شخصیات فریدة مثل ابی بکر الرازی (251-304هـ) صاحب کتاب الحاوی فی الطب والجدری والحصبة وکتاب من لایحضره الطبیب وایضاً مثل ابی علی سینا (371-428هـ) صاحب القانون والشفاء والأرصاد والحکیم عمر الخیام (440-536هـ) صاحب رسالة میزان الحکمة المقابلة ورسالة الکون والتکلیف فظهر علی مسرح الفکر والأدب کفیلسوف مشائی تابع لأبن سینا فیدافع من تلک الفکرة فی رسائله الفلسفیة مثل رسالة «الکون والتکلیف» ولکن هذا الخیام یبدی لنا صورة اخری من افکاره فی الرباعیات فنسمیها الآراء التحرریة فی عصر الجمود ثم ظهر حافظ الشیرازی الذی لقّب بـشارح افکار الخیام فهذه الورقة البحثیة تتکفل دراسة تطبیقیة فیما بین رباعیات الخیام والشاعر العراقی الزهاوی ونکشف فیما بینهما من نقاط مشترکة ومختلفة ومدی تأثر الزهاوی من الخیام حیث نصل إلی هذه النقطة الهامّة أنَّ البشریة مهما اختلفت لغاتهم لکنَّهم یشترکون فی أمور کثیرة نبینها من خلال هذه الورقة وما أحوجنا الیوم لهذه الدراسات التی تقرِّب الأمم وترفع الحقد والضَّغناء العالقة نتیجة التَّباعد الفکری.

یعتبر مصطفی وهبی التل المعروف ب"عرار" (1899– 1949م) من أبرز شعراء الأردن. تأثَّر عرار أشدّ التاثّر بفلسفة الخیام فی رباعیاته وقد نسج الأشعار علی منواله. حتی أنّه یمکننا القول إنّ عملیة فهم واستیعاب مضامینه الشعریة تصعب وتعسر علی الأذهان دون الترکیز علی فلسفة الخیام واستیعاب شعره. لکنّ السؤال هنا هل تأثُّر عرار بالخیام ینحصر فی مضامینه الشعریة فقط أو أنّه یتجلّی فی صوره الشعریة أیضاً. بناءً علی هذا إنّ البحث یسعی إلی دراسة تحلیلة مقارنة بین صور عرار والخیام الشعریة علی أساس المنهج الفنی حتّی یتعین مدی تأثره من الرباعیات أو إبداع الشاعر فیه ونظراً إلی أنّ موضوع الخمریات یعتبر من أهمّ المواضیع لدی الشاعرین، فإنّ البحث یتمحور علی دراسة صورة الخمرة عندهما. والنتائج التی تمّ التوصل إلیها فی هذه المقالة تشیر إلی أنّ عرار لم یتأثّر بالصور الشعریة لدی الخیام بل لقد حاول فی معظم الأحیان أن تکون فلسفة الخیام مجرد مصدر إلهام تنفتح به صوره الشعریة.

چکیده عربی:ان عمر الخیام یقرض الشعر لیکشف الحیاة و رموزها و عللها و لغزها، و یبین ما یجیش فی صدره و باله و کأنه دخل هذه الدنیا کارها و خرج منها مرغما: «و انت یا الهی کتبت علی کل ما یصدر منی من خیر و شر فی هذا الوجود فأنا ماذا أفعل؟! ألیس قدومی إلی هذه الدنیا و رحلتی عنها إلا لغزا؟! إنک تعلم و تعرف الأفعال التی أقوم بها، فلهذا أکل ذنب یصدر منا خارج من حکمتک؟!» و مثل هذه الأسئلة الصعبة تدور أیضا فی خلجات إیلیا ابی ماضی حیث نجد فی شعره موضوعات تصبغ بلون إنسانی یعالج لألآلام البشریة و یقف متحیرا و متسائلا إزاء أسرار الحیاة و الموت، مما لایدع مجالا للشک بأنه کان متأثرا فیها بفلسفة الخیام فی رباعیاته إننا لنجد عنده کل ما ینادی به الخیام من التمتع بالملاذ فی أسرار الوجود و ألغازه و الابتعاد عن التفکیر فی شبح الغد و الفناء.   چکیده فارسی:حکیم عمرخیام، در باعیات بی نظیرشف راز و رمز زندگی را بی پرده بیان کرده است. وی درون طوفانی خود و امواج متلاطم وجود خویش را با مروارید کلمات به نظم در آورده و خواننده را در برابر اسرار هستی در بیابان بی نام و نشان شک و تردید و کرانه های تاریک شیدایی و سردرگمی رها کرده است؛ چرا که بی اختیار و به ناچار در این دنیای فانی گام نهاده است و بدون میل و اراده خود از آن به ناچار کوچ خواهد کرد.بسیاری از این پرسش ها و مفاهیم پیچیده و مبهم در دیوان ایلیا ابوماضی، شاعر معاصر عرب، نیز وجود دارد. ایلیا نیز همچون خیام در سیر خود به سوی قله شعر و ادب با صخره ها و خارها رو به رو می گردد و به کاوش مشکلات انسان و هستی و رمز و راز این دو همت می گمارد و سرانجام سرگشته و حیران در وادی شک، بی اختیار مبهوت می ماند. از این رو صدای امواجی که در دریای درون خیام به تلاطم در آمده بود، بعد از گذشت نه قرن از وجود ناآرام ایلیا ابوماضی به گوش می رسد.

تأثر عبدالوهاب البیاتی الشاعر العراقی الحدیث و من رواد الشعر الحر بأدب الفرس وثقافتهم فی الکثیر من قصائده و وظف شخصیات و مدن الفرس للتعبیر عما یجیش فی صدره من فیضانات شعریة. تنوی هذه الدراسة تبیین الدلالات التی تحمل هذه الرموز و بیان کیفیة استخدام البیاتی شخصیات فارسیة کرمز أو متقنعا بها من خلال جسد نصه الشعری قدر المستطاع. أما الشخصیات والمدن فهی: الخیام صاحب الرباعیات، نیسابور، جلال الدین الرومی، فرید الدین العطار، شیراز.

یوسف حسین بکار (1942-تاکنون) نویسنده، محقق و منتقد ادبی از جمله پژوهشگرانی است که به واسطه آگاهی از شیوه و فنون ترجمه، اقدام به نقد و بررسی ترجمه های عربی رباعیات خیام کرده است. در این راستا، پژوهش حاضر بر آن بوده است تا دیدگاه های نقدی وی پیرامون این ترجمه ها را براساس 7 مولفه (عقلایی سازی، شفاف سازی، اطناب کلام، غنایی زدایی کیفی، غنایی زدایی کمی، تخریب اصطلاحات و تخریب سیستم زبانی) از دیدگاه ریخت شکنانه آنتوان برمن (1991-1942م) نظریه پرداز مبدا گرای فرانسوی به شیوه توصیفی-تحلیلی مورد بررسی قرار دهد. در این جستار، آرای نقدی بکار در کتاب الترجمات العربیه لرباعیات الخیام، مطالعه و سپس از میان دیدگاه های نقدی وی آنچه قابلیت انطباق و همسویی بیشتر را با مولفه های نظریه آنتوان برمن داشته، گزینش شد و تحت عنوان مربوط به خود مورد بحث و بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد که بکار در نقد و بررسی های خود با بهره گیری از رویکرد زبان شناختی اغلب دیدگاه هایی ذوقی و به دور از استدلال و برهان ارایه داده است. اتخاذ رویکرد زبان شناختی از سوی بکار دلیل مطابقت روش نقدی وی با مولفه های نظریه آنتوان برمن در این مقاله بود؛ با این تفاوت که رویکرد زبان شناختی در روش بکار، فاقد کاربست مباحث نظری بود و او دیدگاه های خود را در قالب و چارچوب نظری با ساختاری علمی، منسجم و استوار ارایه نداده است.

چکیده فارسی: قرن ها است که ادبیات کهن فارسی بر ادبیات غرب تاثیر نهاده است و نویسندگان و ادیبان اروپایی و امریکایی با افتخار به این موضوع اشاره کرده اند. کافی است در این زمینه نگاهی کنیم به ترجمه های فیتزجرالد از رباعیات خیام و یا غزلیات مولانا با ترجمه کالمن بارکس که امروزه پرفروش ترین اثر در قلمرو کشورهای انگلیسی زبان است.بدیهی است که این رابطه فرهنگی یکسویه نبوده و در این داد و ستد و تاثیر و تاثر، ادبیات فارسی و به ویژه ادبیات معاصر فارسی از ادبیات غرب تاثیر پذیرفته است. این تاثیرپذیری پیش از انقلاب مشروطه و از راه ترجمه آغاز شد و موج نوخواهی و نوجویی شاعران و نویسندگان ایرانی سبب شد که انواع جدید ادبی به قلمرو ادبیات فارسی راه یابد.هدف مقاله حاضر آن است که نشان دهد آیا ترجمه چند نامه به شاعری جوان اثر راینر ماریا ریلکه به قلم دکتر پرویز ناتل خانلری در سال 1318 تاثیری بر نیما یوشیج در نگارش کتاب حرف های همسایه داشته است. در دستیابی به پاسخ این پرسش بررسی، مقابله ای متن دو کتاب با توجه به شرایط ادبی در ایران و جنبه های نوآورانه در شعر نیما یوشیج انجام خواهد شد. چکیده عربی:أثر الأدب الفارسی القدیم علی الآداب الغربیة منذ القرون وأشار إلی هذا الأمر أدباء أوروبا وأمیرکا فخورین بهذا التأثیر. ولإثبات هذا القول یکفی أن نلقی نظرة علی ترجمات فیتز جیرالد لرباعیات الخیام أو ترجمات کولمان بارکس لغزلیات مولوی حیث تعتبر الترجمتان من أکثر النتاجات رواجا فی الأوساط الأدبیة فی البلدان الناطقة بالإنجلیزیة.ومن الواضخ أن هذه العلاقات الثقافیة بین إیران والغرب لم تکن أحادیة بل کان للأدب الفارسی سیما الأدب المعاصر حظّ من التأثر بالأدب الغربی. بدأ هذا التأثر قبیل ثورة الدستور عن طریق الترجمة حیث أدت رغبة الشعراء والکتاب الإیرانیین فی التیارات الأدبیة الجدیدة إلی دخول أنواع أدبیة جدیدة فی حوزة الأدب الفارسی.یهدف هذا المقال أن یدرس تأثیر ترجمة (رسائل إلی شاعر شاب) لراینر ماریا ریلکه بقلم برویز ناتل خانلری عام 1318ش علی الشاعر الإیرانی المعاصر نیما یوشیج فی تألیف کتابه (أحادیث الجار). وللوصول إلی الجواب یدرس هذا المقال دراسة مقارنة بین نصّ الکتابین بالنظر إلی الظروف الأدبیة فی إیران والجوانب الإبداعیة فی أشعار نیما یوشیج.